Εξετάζεται «κούρεμα» στις οφειλές του Δημοσίου

Κούρεμα 20% στις οφειλές του Δημοσίου φέρεται να επεξεργάζεται το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης στο πλαίσιο της σχεδιαζόμενης αποπληρωμής τους το προσεχές διάστημα. 

Σύμφωνα με πληροφορίες η κυβέρνηση μελετά το ενδεχόμενο να ζητήσει από όσους έχουν οικονομικές απαιτήσεις από το κράτος, να δεχθούν μια απομείωση σε αυτές κατά 20% δεδομένου ότι έπειτα από πάρα πολύ καιρό θα αποπληρωθούν τοις μετρητοίς και έτσι θα δοθεί μια μεγάλη ανάσα στη αγορά. 

Ωστόσο, σχετική απόφαση δεν έχει ληφθεί ακόμα.

Σημειώνεται ότι από τα τελευταία επίσημα στοιχεία, τα χρέη του Δημοσίου προς τρίτους ανέρχονταν στα τέλη Νοεμβρίου του 2011 στα 6,6 δισ. ευρώ, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι το επίμαχο ποσό έχει ήδη περιοριστεί στα επίπεδα των 5,7 δισ. ευρώ. 

Σπατάλη δισεκατομμυρίων από την υπερσυνταγογράφηση

Της Πεννυς Mπουλουτζα

Μπορεί ένας γιατρός να γράφει 100 συνταγές φαρμάκων την ημέρα; Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα -όπου όλο το σύστημα γύρω από το φάρμακο χαρακτηρίζεται από ασυδοσία, με αποτέλεσμα ο τομέας υγείας να έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό- μπορεί. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια Ευρώπης στην κατανάλωση φαρμάκων, με δημόσια φαρμακευτική δαπάνη που έφτασε το 2009 να είναι διπλάσια σε σχέση με «ισοδύναμα» σε πληθυσμό κράτη της Δύσης όπως π.χ. το Βέλγιο: 5,28 δισ. ευρώ έναντι 2,5 δισ. ευρώ αντίστοιχα. Και παρά τις επιβεβλημένες από την πολιτική του Μνημονίου παρεμβάσεις για μείωση της δαπάνης, το 2010 οι γιατροί «έγραψαν» για ασφαλισμένους φάρμακα αξίας 4,5 δισ. ευρώ και το 2011 αξίας 4,1 δισ. ευρώ!

Το κρίσιμο διάστημα ήταν η περίοδος 2000 - 2009. Στο ΙΚΑ η αντίστοιχη δαπάνη αυξήθηκε πάνω από 400% το διάστημα αυτό (από 583 εκατ. ευρώ άγγιξε τα 2,4 δισ. ευρώ) και στον ΟΓΑ κατά 450% (από 279 εκατ. σε 1,2 δισ. ευρώ). Το 2009 η συνολική φαρμακευτική δαπάνη έφτασε τα 8,4 δισ. ενώ η Ισπανία των 47 εκατομμυρίων είχε 12 δισ. ευρώ! Σε σχέση με χώρες όπως Σουηδία, Ολλανδία, Πορτογαλία, Δανία, η Ελλάδα ξόδεψε το 2009 περί τα 4 δισ. ευρώ περισσότερα! Την ίδια χρονιά, διακινήθηκαν από την Ομοσπονδία Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών Ελλάδος (ΟΣΦΕ) 434 εκατ. κουτιά φαρμάκων. Η μέση αξία ανά πωληθέν τεμάχιο στην Ελλάδα ήταν 11,4 ευρώ έναντι 8,23 ευρώ του μέσου όρου της Ε.Ε. Το 2011 στην Ελλάδα η μέση τιμή έπεσε στα 9,40 ευρώ -πάλι υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ε.Ε.- και διακινήθηκαν 412 εκατ. κουτιά.

Σε κάθε προσπάθεια μείωσης της τιμής των φαρμάκων η απάντηση είναι έτοιμη: η υποκατάστασή τους με ακριβότερα. Ετσι, από 23,80% μείωση των τιμών το 2010 έναντι του 2009, ένα ποσοστό της τάξης 7,85% «ανακτήθηκε» πέρυσι λόγω της υποκατάστασης. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Lipitor για τη χοληστερίνη. Το 2009, το φάρμακο που κυκλοφορεί σε τρεις μορφές (10 mg, 20 mg και 40 mg με 10 χάπια ανά κουτί και μέση αξία κουτιού 10,42 ευρώ) πούλησε στην Ελλάδα 6,4 εκατ. κουτιά. Μόλις έληξε η πατέντα του, κυκλοφόρησαν αμέσως 24 αντίγραφα μόνο των 40 mg, με 28 δισκία το κουτί και μέση αξία 18,42 ευρώ. Το 2011, το πρωτότυπο πούλησε 6,17 εκατ. κουτιά και τα αντίγραφά του άλλες 600.000 κουτιά!

Στον διαβήτη επί 47 χρόνια είναι πρώτο φάρμακο επιλογής το Glucophage με τιμή 2,32 ευρώ. Πριν από 4-5 έτη κυκλοφόρησε το Eucreas -φάρμακο που εμπεριείχε το Glucophage και μία άλλη δραστική ουσία- με τιμή 130 ευρώ (πέρυσι έπεσε στα 58 ευρώ) και το οποίο γρήγορα «υιοθετήθηκε» από πολλούς γιατρούς, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει μελέτη για τη σχέση κόστος-όφελος του νέου φαρμάκου έναντι του παλαιού. Διαχρονικά, κομβικό σημείο είναι ο γιατρός.

Στην Ελλάδα, ο γιατρός συχνά επιλέγει να γράφει στις συνταγές το πιο ακριβό φάρμακο. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που ανέφερε στην «Κ» ψυχίατρος: «Μπορώ να γράψω για έναν ασθενή με σχιζοφρένεια μηνιαία συνταγή αξίας 500 ευρώ. Εναλλακτικά, μπορώ να γράψω στον ίδιο ασθενή συνταγή με φάρμακα στο ένα δέκατο του κόστους και με μικρή διαφορά στην αποτελεσματικότητά τους». Επίσης ο γιατρός συνήθως χρησιμοποιεί στο ακέραιο τη δυνατότητα που του δίνεται να γράφει έως 3 διαφορετικά φάρμακα ανά συνταγή. Την «τιμητική τους» έχουν τα συνοδά φάρμακα για να προλάβουν «τυχόν» παρενέργειες βασικών φαρμάκων. Τα συνοδά «ευθύνονται» για πάνω από ένα δισ. ευρώ δημόσια φαρμακευτική δαπάνη.

Στην Ελλάδα, ο γιατρός που ασκεί αυτές τις «μεθόδους» έχει καλές σχέσεις με τις φαρμακευτικές εταιρείες. Οπως ανέφερε στην «Κ» υψηλόβαθμο στέλεχος του χώρου, «βλέπεις γιατρούς να γράφουν σε όλους τους ασθενείς το ίδιο φάρμακο. Ο έλεγχος δεν είναι εύκολος, παρά το γεγονός ότι οι καταγγελίες για «δωράκια» εταιρειών είναι πολλές. Ενας τρόπος να τους ελέγξεις είναι να συγκρίνεις στοιχεία συμμετεχόντων σε συνέδρια που διοργανώνουν φαρμακευτικές εταιρείες. Το πιο απλό είναι το ιατρικό συνέδριο, αφού συνήθως η συναλλαγή εμπεριέχει ταξίδια αναψυχής στο εξωτερικό έως και επιπλώσεις σπιτιού ή ακόμα και ενοικίαση αυτοκινήτων με leasing».

Στον εισαγγελέα η λίστα με τους έντεκα γιατρούς «ολυμπιονίκες»

Παρά τη δημοσιονομική κρίση και την προσπάθεια που καταβάλλεται για έλεγχο των δημόσιων δαπανών, το «πάρτι» στον χώρο της φαρμακευτικής περίθαλψης καλά κρατεί. Αυτό καταδεικνύει η λίστα με τους 11 γιατρούς του ΕΟΠΥΥ που αναδεικνύονται «ολυμπιονίκες» -κατά την έκφραση του υπουργού Υγείας- στη συνταγογράφηση φαρμάκων.

Στην πρώτη θέση της λίστας βρίσκεται παθολόγος από την Ηλεία, που συνταγογράφησε, για τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2011, 5.776 συνταγές χρεώνοντας τον Εθνικό Οργανισμό Παροχής Υπηρεσιών Υγείας με 408.000 ευρώ. Αντίστοιχα, γιατρός στο Αγρίνιο έγραψε για το ίδιο διάστημα 5.000 συνταγές, συνολικού κόστους 303.000 ευρώ, ενώ οι 5.400 συνταγές φαρμάκων συναδέλφου του στο Διδυμότειχο «επιβάρυναν» τον οργανισμό με 297.000 ευρώ. Η ίδια «συνταγή» και από γιατρό στην Αχαΐα, που συνταγογράφησε το διάστημα αυτών των μηνών 4.192 φορές, με κόστος φαρμάκων 270.000 ευρώ. Γιατρός, σε περιοχή της Ζακύνθου με 150 κατοίκους πληθυσμό, έγραψε κατά τη διάρκεια ενός μήνα 1.000 συνταγές!

Τα στοιχεία αυτά, που κατέθεσε στη Βουλή ο ίδιος ο υπουργός Ανδ. Λοβέρδος, έχουν ήδη σταλεί στις εισαγγελικές αρχές.

Ο ΕΟΠΥΥ, από τους ελέγχους που γίνονται, έχει εντοπίσει τουλάχιστον 70-80 περιπτώσεις γιατρών με υψηλό αριθμό και κόστος συνταγών, μεταξύ αυτών και ενός κυτταρολόγου που έχει γράψει 116 συνταγές, αξίας 1.300 ευρώ εκάστη.

Οπως ανέφερε στην «Κ» ο διοικητής του ΕΟΠΥΥ Γεράσιμος Βουδούρης, ο έλεγχος δεν είναι εύκολος καθώς πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ειδικότητα του γιατρού και ο αριθμός των ασθενών που δέχεται.

Ενα «επιμίσθιο» ως μπόνους

Πεννυ Mπουλουτζα

Τη ρητή απαίτηση της τρόικας για συνταγογράφηση της δραστικής ουσίας των φαρμάκων, μέτρο το οποίο έχει προκαλέσει οξύτατες αντιδράσεις από γιατρούς και φαρμακευτικές εταιρείες, περιλαμβάνει μεταξύ άλλων το σχέδιο νόμου του υπουργείου Υγείας που συζητείται στη Βουλή και αναμένεται να ψηφιστεί –εκτός απροόπτου– με τη διαδικασία του επείγοντος την Τετάρτη. Ο στόχος που έχει τεθεί είναι να αυξηθεί η χρήση γενοσήμων που αποζημιώνονται από τα ασφαλιστικά ταμεία και που χορηγούνται στα νοσοκομεία του ΕΣΥ στο 50% από 18,5% και 25% αντίστοιχα που είναι σήμερα.

Μάλιστα, όπως ανέφερε στην «Κ» στέλεχος του υπουργείου Υγείας, τις επόμενες ημέρες θα εκδοθούν υπουργικές αποφάσεις –εφαρμοστικές του νόμου– που θα δίνουν «κίνητρα» σε γιατρούς και φαρμακοποιούς ως προς αυτήν την κατεύθυνση. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται το ενδεχόμενο να δίνεται σε κάθε γιατρό που θα επιτυγχάνει τον στόχο του 50% στη συνταγογράφηση γενοσήμων είτε ένα «επιμίσθιο» ως μπόνους είτε επιπλέον αριθμός εξετάσεων ασφαλισμένων που καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ.

Το σχέδιο νόμου, εκτός από μέτρα που αποβλέπουν στην αύξηση της χρήσης των γενοσήμων, προβλέπει μεταξύ άλλων κλειστό προϋπολογισμό στην ασφαλιστική φαρμακευτική δαπάνη, μείωση του κέρδους των φαρμακοποιών και φαρμακεμπόρων και περαιτέρω μείωση της τιμής των αντιγράφων και των φαρμάκων των οποίων έχει λήξει η πατέντα. Ειδικότερα, το σχέδιο νόμου μεταξύ άλλων περιλαμβάνει:

- Υποχρεωτική αναγραφή από 1/3/2012 της δραστικής ουσίας του φαρμάκου στη συνταγογράφηση στα νοσοκομεία του ΕΣΥ.

- Συνταγογράφηση και της δραστικής ουσίας φαρμάκων από γιατρούς των ασφαλιστικών ταμείων από 30/6/2012. Καθορίζονται θεραπευτικές κατηγορίες για τις οποίες θα γράφεται συνταγή μόνο με τη δραστική ουσία των φαρμάκων.

- Δυνατότητα υποκατάστασης του φαρμάκου που αναγράφεται στη συνταγή από το φθηνότερο γενόσημό του από τους φαρμακοποιούς, με συναίνεση του ασφαλισμένου.

- Μειωμένο ποσοστό συμμετοχής του ασφαλισμένου στη φαρμακευτική περίθαλψη, όταν χορηγείται το φθηνότερο γενόσημο του φαρμάκου που έχει συνταγογραφήσει ο γιατρός.

- Μείωση κατ’ ελάχιστον της τιμής των πρωτότυπων φαρμάκων μετά τη λήξη της πατέντας και των αντιγράφων - γενοσήμων κατά 50% και 60% της τιμής του πρωτοτύπου με πατέντα. Κάθε νέο γενόσημο έχει υποχρεωτικά περαιτέρω μείωση 10%.

- Υποχρεωτική ηλεκτρονική καταχώριση όλων των συνταγών από τα φαρμακεία, ακόμα και όταν είναι χειρογράφως συνταγογραφημένες.

- Καθορισμός ανώτερου ορίου μηνιαίας φαρμακευτικής δαπάνης για τον Εθνικό Οργανισμό Παροχών Υγείας, στον οποίο εντάσσεται η πλειονότητα των ασφαλιστικών ταμείων.

- Απελευθέρωση του ωραρίου λειτουργίας των φαρμακείων.

Ο ΕΟΠΥΥ ζητεί νέους γιατρούς

Προκηρύσσονται άμεσα 5.000 θέσεις

Της Πεννυς Mπουλουτζα

Μεγάλο δημόσιο νοσοκομείο στο κέντρο της Αθήνας ζητεί από ασφαλισμένους του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) να πληρώσουν οι ίδιοι το κόστος των εξετάσεων, λόγω... παρεξήγησης στην ύπαρξη ή μη σύμβασης με τον Οργανισμό! Η περίπτωση δεν είναι μοναδική. Αντιθέτως, είναι αρκετές οι επιστολές από νοσοκομεία που φτάνουν στον ΕΟΠΥΥ και ζητούν διευκρινίσεις. Την περασμένη εβδομάδα, η διοίκηση του Οργανισμού αναγκάστηκε να εκδώσει εγκύκλιο προς τα νοσοκομεία με την οποία πληροφορεί ότι είναι αυτοδικαίως συμβεβλημένα και δεν θα πρέπει να εισπράττουν χρήματα από τους ασφαλισμένους.

Αυτό το παράδειγμα είναι ενδεικτικό της κατάστασης που επικρατεί στη λειτουργία ενός Οργανισμού υπεύθυνου για 9,5 εκατ. ασφαλισμένους, ο οποίος εδώ και ενάμιση μήνα προσπαθεί να βρει βηματισμό, εν μέσω σφοδρών αντιδράσεων από αυτούς που θα έπρεπε να στηρίξουν τη λειτουργία του: τους γιατρούς. Σήμερα συνεργάζονται με τον ΕΟΠΥΥ μόλις 11.000 γιατροί, εκ των οποίων οι 6.000 είναι οι πρώην γιατροί του ΙΚΑ που απασχολούνται στις μονάδες υγείας του ΕΟΠΥΥ (πρώην ΙΚΑ ΕΤΑΜ) και οι 5.000 συμβεβλημένοι. Οι ιδιώτες γιατροί, ακολουθώντας τις οδηγίες των συλλόγων τους –που απειλούν ακόμα και με Πειθαρχικό όσους δεν «υπακούσουν»– αρνούνται να συμβληθούν, με αποτέλεσμα το δίκτυο γιατρών του Οργανισμού να έχει πολλά κενά σε νευραλγικές ειδικότητες, όπως οι παθολόγοι και οι παιδίατροι. Μάλιστα, σε τουλάχιστον 13 νομούς της χώρας δεν υπάρχει συμβεβλημένος παιδίατρος, με αποτέλεσμα αναγκαστικά οι ασφαλισμένοι είτε να περιμένουν σε λίστες ραντεβού στις μονάδες του Οργανισμού –οι οποίες σύμφωνα με τους γιατρούς του ΙΚΑ φτάνουν ακόμα και τους τρεις μήνες– είτε να απευθύνονται σε μη συμβεβλημένους και να πληρώνουν την επίσκεψη. Αλλωστε, η δυνατότητα ελεύθερης συνταγογράφησης στους ασφαλισμένους από όλους τους γιατρούς οδήγησε πολλούς να μη συνεργαστούν με τον Οργανισμό, αφού «μπορούν να γράψουν φάρμακα».

«Εντός του μήνα, προκηρύσσονται θέσεις για 5.000 νέους γιατρούς οι οποίοι θα αμβλύνουν το πρόβλημα», σημειώνει στην «Κ» ο αντιπρόεδρος του ΕΟΠΥΥ κ. Κυριάκος Σουλιώτης. Παράλληλα, προωθείται υπουργική απόφαση που θα δίνει τη δυνατότητα και σε γιατρούς του ΙΚΑ να δέχονται στο ιδιωτικό ιατρείο το απόγευμα ασφαλισμένους. Εάν το πρόβλημα επιμείνει, υπάρχει σκέψη να αφαιρεθεί η δυνατότητα της ελεύθερης συνταγογράφησης σε ειδικότητες και σε περιοχές όπου οι γιατροί συνεχίζουν να μη συνεργάζονται.

«Το εγχείρημα είναι τεράστιο. Στήνεται ένας τεράστιος Οργανισμός από την αρχή, με έναν προϋπολογισμό περιοριστικό», επισημαίνει ο κ. Σουλιώτης. Αλλωστε, έως και πριν από δύο εβδομάδες, στα γραφεία του ΕΟΠΥΥ εργάζονταν μόλις 40 άτομα. Και καταλήγει: «Τα προβλήματα αντιμετωπίζονται, αλλά θέλει χρόνο. Πολλά πράγματα θα έχουν λυθεί έως το τέλος Φεβρουαρίου. Και το τελικό αποτέλεσμα θα είναι περισσότερες επιλογές για τον ασφαλισμένο».

Ολοκληρώθηκαν οι επαφές της τρόικας στο Μέγαρο Μαξίμου

Ανυποχώρητοι οι επικεφαλής της τρόικας για ριζικές ανατροπές στο εργασιακό καθεστώς. Από την πλευρά της η κυβέρνηση απαντά πως οποιαδήποτε μείωση σε αυτά που ζητούν θα επιβαρύνει το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας.

Συνεχίστηκαν ως αργά το βράδυ οι συσκέψεις στο Μέγαρο Μαξίμου του πρωθυπουργού κ. Λουκά Παπαδήμου με τους επικεφαλής της αντιπροσωπείας της τρόικας, παρόντων του αντιπροέδρου της κυβέρνησης και υπουργού Οικονομικών κ. Βενιζέλου και του υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης κ. Γιώργου Κουτρουμάνη.

Κατά πληροφορίες, οι εκπρόσωποι της τρόικας εμφανίστηκαν ανυποχώρητοι στα ζητήματα που έχουν θέσει, τα οποία αφορούν μισθολογικά και ασφαλιστικά θέματα, ενώ η προετοιμασία της κυβέρνησης θα συνεχιστεί και αύριο το πρωί με συναντήσεις στο Μέγαρο Μαξίμου ενόψει της αυριανής σύσκεψης των πολιτικών αρχηγών υπό τον πρωθυπουργό.

Κατά τις ίδιες πληροφορίες έχοντας την αντίληψη ότι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας συνδέεται με την μείωση του μισθολογικού κόστους, οι εκπρόσωποι της τρόικας αντιμετωπίζουν ως ενιαίο πακέτο το ύψος των κατώτατων μισθών, τις ασφαλιστικές εισφορές, το δέκατο τρίτο και τον δέκατο τέταρτο μισθό και την επέκταση των κλαδικών συμβάσεων.

Από την πλευρά της η κυβέρνηση -πάντα κατά τις ίδιες πληροφορίες- επισήμανε στους εκπροσώπους της τρόικας ότι οποιαδήποτε μείωση σε αυτά που ζητούν θα επιβαρύνει το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας, καθώς θα υπάρξουν απώλειες από τα ασφαλιστικά ταμεία και από την είσπραξη φόρων.

Εμμένει η τρόικα για ανατροπές στον ιδιωτικό τομέα

Ανυποχώρητοι παραμένουν οι επικεφαλής της τρόικας στην απαίτηση για ριζικές ανατροπές στο εργασιακό καθεστώς στον ιδιωτικό τομέα (κατώτατος και 13ος- 14ος μισθός, κλαδικές συμβάσεις- μετενέργεια) και έγκειται στον πρωθυπουργό και τους αρχηγούς των κομμάτων, που μετέχουν στην κυβέρνηση, το ύψος των αλλαγών που θα γίνουν αποδεκτές.

Αυτό επισήμανε κυβερνητικός παράγοντας μετά την ευρεία διυπουργική σύσκεψη, υπό τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Οικονομικών, Ευάγγελο Βενιζέλο, και με τη συμμετοχή των υπουργών Εργασίας, Γιώργου Κουτρουμάνη, Υγείας, Ανδρέα Λοβέρδου, Εσωτερικών, Τάσου Γιαννίτση, και 'Αμυνας, Δημήτρη Αβραμόπουλου.

Όπως επιπλέον αναφέρθηκε στη συγκεκριμένη σύσκεψη, στον τομέα της Υγείας δεν πρόκειται να γίνουν απολύσεις προσωπικού, αλλά θα υπάρξουν περαιτέρω περικοπές δαπανών, ύψους 1,1 δισ. ευρώ, με το 1 δισ. να αφορά περικοπές τη φαρμακευτική δαπάνη. Περικοπές, ύψους 400 εκατ. ευρώ, θα γίνουν την επόμενη διετία και στον τομέα της Άμυνας. Πάντως, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η κυβέρνηση εμμένει να μην ενταχθούν οι στρατιωτικοί στο ενιαίο μισθολόγιο, καθώς και να μη γίνουν απολύσεις ένστολων.

Σημειώνεται, εξάλλου, ότι η τρόικα απαιτεί περικοπές δαπανών σε Ασφάλιση, Υγεία και Άμυνα, καθώς και συγχώνευση και κατάργηση φορέων του Δημοσίου με ταυτόχρονες απολύσεις-εξπρές υπαλλήλων (ακόμη και στον στενό δημόσιο τομέα).

Τελείωσε η τηλεδιάσκεψη που είχε προγραμματιστεί για τις 14:30 σε επίπεδο Eurogroup, προκειμένου ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Οικονομικών, Ευ. Βενιζέλος, να ενημερώσει για τις έως τώρα εξελίξεις, τους ομολόγους του υπουργούς στην ευρωζώνη.

Το καλό σενάριο προβλέπει βαθιά ύφεση...

 Ελλείψεις αγαθών, καθυστερήσεις πληρωμών, αύξηση ανεργίας καλούνται να αντιμετωπίσουν οι Ελληνες πολίτες το 2012

Tου Λεωνιδα Στεργιου

Συνθήκες στάσης πληρωμών, ελλείψεις βασικών ειδικών και ένα ενεχυροδανειστήριο σε κάθε γειτονιά, συνθέτουν την εικόνα που θα βιώσουν τα ελληνικά νοικοκυριά και οι εγχώριες επιχειρήσεις το 2012.

Το σενάριο αυτό θεωρεί δεδομένο ότι η Ελλάδα αποφεύγει την ανεξέλεγκτη χρεοκοπία, λαμβάνει το δεύτερο πακέτο στήριξης από την τρόικα και ότι ολοκληρώνεται η ανταλλαγή ομολόγων (PSI) χωρίς προβλήματα. Ομως, η έλλειψη αξιοπιστίας της ελληνικής οικονομίας και των εγχώριων επιχειρήσεων στο εξωτερικό και η καχυποψία μεταξύ των συναλλασσομένων στο εσωτερικό θα δημιουργήσουν ασφυκτικές συνθήκες ρευστότητας. Οι καθυστερήσεις στην καταβολή μισθών και στην εξόφληση τιμολογίων θα αποτελέσουν τον κανόνα και η αδυναμία εισαγωγής προϊόντων από το εξωτερικό θα επιφέρει ελλείψεις αγαθών και ταυτόχρονα αύξηση των τιμών. Κι όλα αυτά σε μια χρονιά κατά την οποία το μέσο εισόδημα θα συρρικνωθεί περαιτέρω και η ανεργία θα εκτιναχθεί στα ύψη.

Η εικόνα αυτή έχει προκύψει από στοιχεία και προβλέψεις ελληνικών τραπεζών, εταιρειών είσπραξης οφειλών και εκτιμήσεων της τρόικας. Το τελευταίο διάστημα οι ελληνικές τράπεζες και οι επιχειρήσεις είσπραξης οφειλών εκπονούν ποιοτικές και ποσοτικές έρευνες, με στόχο να προσεγγίσουν το επίπεδο δυσκολίας πληρωμών το νέο έτος και με βάση αυτό να καταστρώσουν τις νέες γραμμές άμυνας έναντι των επισφαλειών.

Τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών είναι απογοητευτικά και συνοψίζονται στα εξής:

Πρώτον, το 80% των προμηθευτών στο εξωτερικό δεν δέχονται εγγυητικές επιστολές ελληνικών τραπεζών, διότι φοβούνται μήπως κάποιες εγχώριες τράπεζες κρατικοποιηθούν ή κλείσουν, σύμφωνα με την Hellastat.

Δεύτερον, τα πιστωτικά όρια για το 90% των ελληνικών επιχειρήσεων έχουν μειωθεί κατά 40% και η πιστοληπτική τους ικανότητα έχει πέσει στην περιοχή του «υψηλού κινδύνου». Η εξέλιξη αυτή οδηγεί τους ξένους πελάτες - προμηθευτές σε συναλλαγές μόνο τοις μετρητοίς ή σε εξόφληση εντός ολίγων ημερών.

Τρίτον, ο τζίρος των επιχειρήσεων σε όλους τους κλάδους έχει υποχωρήσει κατά μέσο όρο 20% και οι προοπτικές διαγράφονται πιο αρνητικές για το 2012 εξαιτίας των επισφαλειών και της έλλειψης κεφαλαίου κίνησης.

Τέταρτον, οι καθυστερήσεις στις πληρωμές προμηθευτών-πελατών έχουν αυξηθεί κατά μέσο όρο κατά 45 ημέρες. Ετσι, οι εξάμηνες ή εννεάμηνες καθυστερήσεις - επιταγές έχουν γίνει πλέον οκτώ έως 12 μηνών.

Πέμπτον, το 80% των πολυεθνικών έχουν εντολή από το εξωτερικό να αυξήσουν κατά 60 ημέρες την περίοδο εξόφλησης, προκειμένου να καλύψουν τις απώλειες από τη μείωση του τζίρου και από την αύξηση των καθυστερήσεων. Ετσι, για παράδειγμα, θα δούμε πιο έντονα το φαινόμενο κάποιες μικρότερες επιχειρήσεις να εξοφλούνται από τις μεγαλύτερες ύστερα από 60 ή 90 ημέρες (στην καλύτερη περίπτωση), χρηματοδοτώντας με τον τρόπο αυτό τον ΦΠΑ των μεγαλύτερων τουλάχιστον κατά ένα μήνα, όπως προκύπτει από εταιρείες που προσφέρουν υπηρεσίες reverse factoring.

Εκτον, η μείωση του τζίρου και η καχυποψία στην αγορά έχουν μειώσει την κυκλοφορία επιταγών και, κατά συνέπεια, τα ποσά των ακάλυπτων. Ομως, τα τεμάχια των ακάλυπτων επιταγών και των απλήρωτων συναλλαγματικών εμφανίζουν μεγάλη άνοδο, αποτελώντας ένδειξη των «λουκέτων» και των επισφαλειών που θα ακολουθήσουν.

Εβδομον, καταγράφεται ότι ανοίγουν δύο νέα ενεχυροδανειστήρια τον μήνα και ότι το 70% των ανθρώπων που καταφεύγουν σε αυτά δηλώνουν ότι δεν θα μπορέσουν να πάρουν πίσω το ενέχυρό τους, σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποίησε μεγάλη εταιρεία factoring.

Ογδοον, οι τιμές των αγαθών και το κόστος των υπηρεσιών που χρεώνουν ελεύθεροι επαγγελματίες -τεχνίτες και επιστήμονες- παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και συγκεκριμένα σε εκείνα του 2009, δηλαδή στα προ κρίσης επίπεδα. Αυτό συντηρεί και πυροδοτεί συνθήκες πληθωρισμού σε μία οικονομία που βρίσκεται σε ύφεση, αναστέλλοντας περαιτέρω κάθε διάθεση για αγορές ή επενδύσεις.

Εκοψαν την πίστωση οι ξένοι προμηθευτές

Στη διάρκεια του 2011 και εντονότερα στο τέλος του τελευταίου 3μήνου έχουν κοπεί οι πιστώσεις, σχεδόν στο σύνολό τους, από τους προμηθευτές στην αλλοδαπή.

Οπως επισημαίνει ο διευθύνων σύμβουλος της Hellastat κ. Πάνος Μιχαλόπουλος, «αποτέλεσμα θα είναι η σταδιακή έλλειψη βασικών προϊόντων ακόμα και στα σούπερ μάρκετ καθώς και η κυκλοφορία προϊόντων χαμηλότερης ποιότητας, από προμηθευτές που δέχονται ακόμα να μας παρέχουν πίστωση. Το θετικό στην προκειμένη περίπτωση είναι ότι «αναγκαστικά» θα ενισχυθούν τα ελληνικά προϊόντα που χρησιμοποιούν μόνο ελληνικές πρώτες ύλες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα τρόφιμα. Ομως, η εγχώρια παραγωγή θα χρειαστεί χρόνο για να καλύψει το κενό στη ζήτηση».

Η έλλειψη εμπιστοσύνης προς την ελληνική οικονομία και τις εγχώριες επιχειρήσεις έχει και άλλη συνέπεια. Ο φόβος μήπως ο Ελληνας προμηθευτής τους αθετήσει τις υποχρεώσεις του έχει ωθήσει πολλές ξένες εταιρείες να αναζητήσουν νέους προμηθευτές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο τουρισμός. Yπάρχουν μεγάλα πρακτορεία που αρνούνται να καταβάλουν προκαταβολές στους Ελληνες πελάτες τους σε ελληνικές τράπεζες, με συνέπεια να σημειώνεται αργός ρυθμός κρατήσεων και ενδεχομένως μείωση από τις ετήσιες προβλέψεις.

Ελλειψη καυσίμων

Το Ιράν είναι η μοναδική πετρελαιοπαραγωγός χώρα που δέχεται να πουλάει στη χώρα μας ακόμα με πίστωση. Τι θα γίνει σε περίπτωση που επιβληθεί εμπάργκο στο Ιράν; Η ελληνική παραγωγή στο σύνολό της εξαρτάται σε σημαντικότατο ποσοστό από το πετρέλαιο. Αν παρουσιαστούν διακοπές ή ελλείψεις, τότε η παραγωγικότητα μέσω της αδυναμίας κίνησης και ηλεκτροδότησης θα βρεθεί σε κατάσταση εμφράγματος. Τέλος, οι τύχες βασικών κλάδων όπως τα χημικά, τα πλαστικά, τα λιπάσματα που συμβάλλουν σημαντικά στη λειτουργία της οικονομίας, θα πληγούν σε σημαντικό βαθμό.

Κρίση εμπιστοσύνης, «κανόνια» και ανεργία

Τα προβλήματα των ελληνικών επιχειρήσεων δεν περιορίζονται μόνο στις συναλλαγές τους με το εξωτερικό.

Η καχυποψία που έχει δημιουργηθεί ύστερα από τα «κανόνια» της ελληνικής αγοράς θα επηρεάσει αρνητικά το ύψος των πωλήσεων, καθώς όλες οι εταιρείες θα προτιμούν λιγότερες πωλήσεις στο σύνολο προς εκείνους τους λίγους που ακόμα θα μπορούν να πληρώνουν τοις μετρητοίς ή κάτι κοντά στο τοις μετρητοίς. Το σπάσιμο του παραδοσιακού δεσμού των ελληνικών εμπορικών συναλλαγών ίσως να είναι και η πληγή που θα κλείσει, αν κλείσει, πολύ δύσκολα ακόμη και όταν έχει περάσει η κρίση.

Επίκληση της κρίσης

Την ίδια στιγμή, μεγάλες επιχειρηματικές μονάδες, προφασιζόμενες την κρίση, μεταθέτουν τις πληρωμές τους αντισυμβατικά κατά 30 - 90 μέρες και χωρίς να καταβάλουν στους προμηθευτές τους όπως όφειλαν τον ΦΠΑ εντός προθεσμιών. Δηλαδή, θα είναι συχνό το φαινόμενο, όπου ένας μικρός προμηθευτής θα αναγκάζεται να χρηματοδοτεί τον ΦΠΑ ενός μεγαλο-πελάτη (π. χ. μια τράπεζα) διότι ενημερώθηκε ότι η «νέα» πολιτική της είναι η πληρωμή της συνολικής αξίας του τιμολογίου να πληρώνεται στις 120 αντί στις 60 ημέρες. Η πρακτική αυτή θα οδηγήσει σε κλείσιμο πολλές μικρομεσαίες εταιρείες ή, ακόμα χειρότερα, στη μη καταβολή φορολογικών οφειλών προς το Δημόσιο με δραματικές εξελίξεις για τους επιχειρηματίες και την αγορά, σημειώνει στην έκθεση για τις προοπτικές του 2012 η Hellastat.

Ολα αυτά δημιουργούν μιαν αλυσίδα αρνητικών επιπτώσεων: συρρίκνωση οικονομικής δραστηριότητας και απολύσεις.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι φέτος θα χαθούν επιπλέον 100.000 θέσεις εργασίας και ότι το μέσο ετήσιο εισόδημα όσων θα εργάζονται θα συρρικνωθεί τουλάχιστον κατά 600 ευρώ. Πιο απαισιόδοξες είναι οι προβλέψεις άλλων οργανισμών, όπως της υπηρεσίας Economist Intelligent Unit, εκτιμώντας πως η ύφεση φέτος θα είναι μεγαλύτερη του 2011, φτάνοντας στο 7%.

Τιμές και αμοιβές

Κατά το 2012 θα παραμείνει η βραδεία και περιορισμένη αποκλιμάκωση των τιμών πώλησης αγαθών και ιδιαίτερα των υπηρεσιών σε σχέση με τη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος ιδιωτών και επιχειρήσεων αλλά και της σημαντικής αύξησης της ανεργίας. Δυστυχώς, έχει μετρηθεί ότι δεν έχει υπάρξει σημαντική βελτίωση των χρεώσεων ειδικά των ελεύθερων επαγγελματιών τεχνιτών και επιστημόνων, όπου εξακολουθούν και χρεώνουν μεροκάματα και ωριαίες αμοιβές του 2009. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι το μεροκάματο του ηλεκτρολόγου παραμένει στα 50 ευρώ, οι δικηγόροι εξακολουθούν να αμείβονται με ποσοστιαίες αναλογίες. Για παράδειγμα, για την έκδοση διαταγής πληρωμής η αμοιβή του δικηγόρου ξεκινάει από 600 ευρώ και μετά αυξάνεται κατά 5% επί της αξίας της οφειλής. Η βασική συνέπεια της χρονικής υστέρησης της σύγκλισης εισοδήματος–τιμών είναι η διαρκής αναβολή αγορών, όχι μόνο έλλειψης διαθεσίμων αλλά και της έντονης φοβίας πως η σύγκλιση δεν θα συντελεστεί σύντομα. Αυτό προκαλεί στασιμότητα στη λήψη αποφάσεων από τους ιδιώτες και τις επιχειρήσεις.

Αλλαγή τιμών των «κλειστών νοσηλίων»- Τι διαπίστωσαν οι επιτροπές του ΙΚΑ

Της Γαληνης Φουρα

Υπερτιμολογήσεις, «ακατανόητη ονοματολογία» και λάθη στον αριθμό των ημερών νοσηλείας για πολλές ιατρικές πράξεις, διαπίστωσαν οι 25(!) επιτροπές από γιατρούς ειδικοτήτων που επανεξέτασαν τα κλειστά ενοποιημένα νοσήλια (ΚΕΝ). Σχεδόν τα μισά «πακέτα» με τα οποία πληρώνονται από 1ης Οκτωβρίου συγκεκριμένες ιατρικές υπηρεσίες από τα ασφαλιστικά ταμεία αλλάζουν, όπως διαβεβαίωσε την «Κ» ο γενικός γραμματέας Υγείας, Νίκος Πολύζος. Ο πλήρης κατάλογος των αναθεωρημένων νοσηλίων θα δοθεί στη δημοσιότητα μετά την έγκρισή του από το υπουργείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και θα αρχίσει να εφαρμόζεται από το νέο έτος.

Οι επιτροπές αναθεώρησαν τελικώς τις τιμές για ορισμένες ιατρικές πράξεις που ήταν... κραυγαλέα υπερτιμολογημένες, όπως είχε επισημανθεί σε σχετικά δημοσιεύματα της «Κ». Π.χ. η βρογχοσκόπηση, που από την 1η Οκτωβρίου χρεώνεται στα ασφαλιστικά ταμεία 1.910 ευρώ, μετά την αναθεώρηση θα τιμάται 250 ευρώ... Η τιμή για έναν φυσιολογικό τοκετό, ύστερα και από τον θόρυβο που προκλήθηκε όταν ανασφάλιστες μητέρες που δεν είχαν να πληρώσουν δεν έγιναν δεκτές σε δημόσια μαιευτήρια, μειώνεται από 872 σε 600 ευρώ. Μια αρθροπλαστική στο γόνατο που είχε τιμολογηθεί 7.000 ευρώ, κοστολογήθηκε από τους γιατρούς 4.450 ευρώ και μια εγχείρηση σκωληκοειδίτιδας από 983 ευρώ στα 750 ευρώ. Για το bypass τα ταμεία θα χρεώνονται 4.276 ευρώ αντί 5.077 ευρώ που ισχύει από 1ης Οκτωβρίου, ενώ το κόστος μιας αγγειοπλαστικής με stent μειώνεται από 2.724 ευρώ σε 2.400 ευρώ.

Από τις αλλαγές αυτές αναμένεται, κατά το υπουργείο Υγείας, ετήσια μεσοσταθμική μείωση δαπάνης άνω του 10%. Ο κ. Πολύζος υποστήριξε ότι το κόστος των νοσηλίων για τα δημόσια νοσοκομεία θα καλυφθεί με τα δύο δισ. ευρώ που θα λάβει ο ΕΟΠΥΥ (Εθνικός Οργανισμός Παροχών Υπηρεσιών Υγείας) βάσει της συμφωνίας με τα υπουργεία Κοινωνικής Ασφάλισης και Οικονομικών (1,3 δισ. από τα ασφαλιστικά ταμεία και 0,7 δισ. από τον κρατικό προϋπολογισμό). Εγείρονται όμως ερωτήματα για το πώς θα καλυφθεί η δαπάνη των νέων συμβάσεων με τις ιδιωτικές κλινικές και αν είναι σωστό τα Ταμεία να χρεωθούν την τρίμηνη «πιλοτική» εφαρμογή των υπερτιμολογημένων ΚΕΝ.

Τα «ελληνικά» κλειστά νοσήλια έχουν ορισμένες πρωτοτυπίες που ευνοούν την εμφάνιση φαινομένων τεχνητής ζήτησης. Π.χ. η παράταση του χρόνου νοσηλείας του ασθενούς βαρύνει το ασφαλιστικό ταμείο, παρότι αυτό αναιρεί την έννοια του «πακέτου». Η μεγαλύτερη όμως αδυναμία του νέου συστήματος είναι ότι όλες οι υπηρεσίες υγείας αμείβονται με το ίδιο ποσό χωρίς καμία αξιολόγηση. Δηλαδή εξισώνεται το μικρό επαρχιακό νοσοκομείο με το πανεπιστημιακό ή η συνοικιακή ιδιωτική κλινική των 30 κλινών χωρίς καμία πιστοποίηση, με το μεγάλο ιδιωτικό θεραπευτήριο. Αυτό, εκτός από την υποβάθμιση της ποιότητας της περίθαλψης εγκυμονεί κίνδυνο μεγάλης έκρηξης του κόστους πολύ περισσότερο που τα ΚΕΝ δεν αφήνουν περιθώρια διαπραγμάτευσης τιμών. Ηδη ελεγκτές του ΙΚΑ διαπιστώνουν «παρατράγουδα», π.χ. να χρεώνεται επιπλέον στο Ταμείο μια αξονική που γίνεται σε ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο παρότι το Ταμείο πληρώνει για τον ασφαλισμένο στο νοσοκομείο «πακέτο».

ΕΟΠΥΥ: ΕΥΕΛΙΞΙΑ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ

http://www.ygeianet.gr/box/cal/26872.pdf

Ζητείται βοήθεια από τη Σκανδιναβία για την ηλεκτρονική συνταγογράφηση

Τι σχεδιάζουν να κάνουν τα συναρμόδια υπουργεία για να ξεμπλοκάρουν το κρίσιμο έργο

Της Πεννυς Μπουλουτζα

Σε σκανδιναβικές χώρες προτίθενται να απευθυνθούν τα υπουργεία Υγείας και Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων για την ηλεκτρονική συνταγογράφηση. Ο διεθνής διαγωνισμός για την ανάδειξη της εταιρείας που θα αναλάβει το έργο έχει ήδη καθυστερήσει και στην καλύτερη περίπτωση θα ολοκληρωθεί στο τέλος Φεβρουαρίου. Και αυτό, τη στιγμή που η φαρμακευτική δαπάνη του 2011 για ασφαλιστικά ταμεία και νοσοκομεία κινείται εκτός των στόχων του Μνημονίου.

Για τα Ταμεία αναμένεται να κλείσει στα 3,55 δισεκατομμύρια ευρώ -υπό την προϋπόθεση ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες θα καταβάλουν 262 εκατομμύρια ευρώ που τους έχουν ζητηθεί από το υπουργείο Εργασίας- έναντι 3,4 δισεκατομμυρίων που ήταν ο αρχικός στόχος, και για τα νοσοκομεία στο 1 δισεκατομμύριο ευρώ έναντι στόχου 800 εκατομμυρίων ευρώ.

Οπως ανέφερε στην «Κ» η γενική γραμματέας του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Αθηνά Δρέττα, ο διαγωνισμός για την ηλεκτρονική συνταγογράφηση προκηρύχθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 2011. Ο προϋπολογισμός του έργου είναι 25.000.000 ευρώ και ο διαγωνισμός δύο φάσεων, στον οποίο λαμβάνουν μέρος έξι εταιρείες, τελεί υπό την εποπτεία διακομματικής επιτροπής. Η πρώτη φάση της υποβολής δικαιολογητικών και της αρχικής αξιολόγησης των συμμετεχόντων δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί. Στην περίπτωση που όλα κυλήσουν ομαλά και δεν υπάρξει καμία ένσταση από τις εταιρείες που συμμετέχουν, εκτιμάται ότι η όλη διαδικασία (1η και 2η φάση) θα λήξει στο τέλος Φεβρουαρίου.

Πόλεμος συμφερόντων

Το ενδεχόμενο αυτό, όμως, φαντάζει μάλλον ουτοπικό, με δεδομένο και τον υπόγειο πόλεμο συμφερόντων από εταιρείες πληροφορικής, που έφτασε ακόμα και σε κυβερνητικό επίπεδο, με το να εκφράζονται προτάσεις να αναλάβει άλλο υπουργείο να «τρέξει» το έργο.

Στο πλαίσιο αυτό και με ορατό το ενδεχόμενο εμπλοκής, τα συναρμόδια υπουργεία Εργασίας και Υγείας είναι σε διαδικασία συνεννόησης με άλλες χώρες -κυρίως Δανούς και Σουηδούς- ώστε μέσω διακρατικής συμφωνίας να «αγοράσουν» αυτοί το έργο από όποια εταιρεία επιλέξουν και εν συνεχεία να το «πουλήσουν» στην Ελλάδα.

Για το ενδεχόμενο αυτό έχει προειδοποιήσει και από τη Βουλή ο υπουργός Υγείας Ανδρέας Λοβέρδος κάνοντας λόγο για «επιχειρηματίες στην Ελλάδα που δεν μονιάζουν ποτέ».

Παράλληλα ωστόσο, εδώ και περίπου 14 μήνες «τρέχει» και το «μικρό έργο» της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης από την ΗΔΙΚΑ (Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση Κοινωνικής Ασφάλισης Α.Ε.) στα μεγάλα ταμεία ΟΠΑΔ, ΟΑΕΕ, ΙΚΑ, καθώς και σε νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας.

Νέα εμπλοκή

Μικρή εμπλοκή υπάρχει με τους γιατρούς του ΙΚΑ, στους οποίους παρείχε το υπουργείο Εργασίας επίδομα 600 ευρώ για την αγορά φορητών υπολογιστών. Οι γιατροί αρχικά αρνήθηκαν, συντασσόμενοι με απόφαση του συλλόγου τους. Σήμερα από τους 7.500 γιατρούς του ΙΚΑ δεν έχουν πάρει υπολογιστή οι 1.200.

Αντίσταση προβάλλουν και ιατρικοί σύλλογοι που πρόσφατα έκαναν ασφαλιστικά μέτρα κατά του συστήματος, αμφισβητώντας την ασφάλειά του. Το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε την αίτηση πριν από 15 ημέρες.

Σε ό,τι αφορά το ΕΣΥ, το 64% των γιατρών των Κέντρων Υγείας -όπου εκδίδεται το 80% των συνταγών του ΟΓΑ- και το 33% των γιατρών νοσοκομείων είναι ενταγμένα στα σχετικά μητρώα της ΗΔΙΚΑ. Σύμφωνα με την κ. Δρέττα, «σήμερα εκδίδονται με το σύστημα της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης 110.000 συνταγές ημερησίως, που σημαίνει πάνω από 2,5 εκατομμύρια συνταγές τον μήνα, αριθμός που αντιστοιχεί σε ποσοστό μεγαλύτερο του 40% του συνόλου των συνταγών».

Τεχνικά προβλήματα

Η ίδια παραδέχεται πάντως ότι καταγράφονται προβλήματα, καθώς αφενός το συγκεκριμένο σύστημα δεν επικοινωνεί με αυτό που «τρέχουν» τα φαρμακεία, ενώ όσο αυξάνεται ο όγκος των συνταγών απαιτούνται περισσότερες υποδομές. Παράλληλα δεν διαθέτει την «ευφυΐα» για την άμεση διασταύρωση στοιχείων και πολλών παραμέτρων για τον έλεγχο της συνταγογράφησης.

«Ολα τα συστήματα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης ανά την Ευρώπη χρειάστηκαν από τέσσερα έως δέκα χρόνια για να εφαρμοστούν, κι εμείς εδώ μέσα σε λίγο χρόνο και με ελάχιστο ποσό (σ.σ. 100.000 ευρώ είναι ώς σήμερα το κόστος του «μικρού έργου») καταφέραμε να φτάσουμε σε καλό σημείο», δηλώνει η κ. Δρέττα. Το έργο ωστόσο για να κριθεί, θα πρέπει πρώτα να ολοκληρωθεί.